Ευθύνη διοικούντων για φορολογικές οφειλές

Η προσωπική ευθύνη διοικούντων για φορολογικές οφειλές εταιρειών είναι ένα από τα ζητήματα που δημιουργούν τη μεγαλύτερη ανησυχία σε διαχειριστές, προέδρους και διευθύνοντες συμβούλους, ιδίως όταν η εταιρεία περνά περίοδο οικονομικής δυσχέρειας. Πρόκειται για θεσμό που στοχεύει στην αποτροπή καταχρηστικής χρήσης της εταιρικής μορφής για την αποφυγή φορολογικών υποχρεώσεων.

Ποιοι θεωρούνται «διοικούντες»

Ο νόμος δεν εξετάζει μόνο τον τυπικό τίτλο ενός προσώπου, αλλά κυρίως αν ασκούσε εν τοις πράγμασι διοίκηση της εταιρείας κατά τον κρίσιμο χρόνο. Αυτό σημαίνει ότι πρόσωπα που είχαν επίσημα τον ρόλο του διαχειριστή αλλά δεν ασκούσαν ουσιαστικά καθήκοντα μπορεί να μην θεωρηθούν υπεύθυνα, ενώ αντίστροφα, πρόσωπα χωρίς επίσημο τίτλο αλλά με ουσιαστικό έλεγχο της διοίκησης μπορεί να θεωρηθούν υπόλογα. Η κρίση αυτή γίνεται πάντα με βάση τα πραγματικά περιστατικά κάθε υπόθεσης.

Ο κρίσιμος χρόνος

Καθοριστικό στοιχείο για τη θεμελίωση προσωπικής ευθύνης είναι ο χρόνος κατά τον οποίο γεννήθηκε ή κατέστη ληξιπρόθεσμη η φορολογική οφειλή, σε σχέση με το χρονικό διάστημα κατά το οποίο το πρόσωπο ασκούσε διοίκηση. Πρόσωπο που ανέλαβε τη διοίκηση μετά τη γένεση της οφειλής, ή που είχε ήδη αποχωρήσει όταν αυτή κατέστη ληξιπρόθεσμη, βρίσκεται σε διαφορετική νομική θέση σε σχέση με όποιον διοικούσε την εταιρεία καθ’ όλη τη σχετική περίοδο.

Δυνατότητες υπεράσπισης

Η ευθύνη αυτή δεν είναι απόλυτη ούτε αυτόματη. Ο νόμος και η νομολογία αναγνωρίζουν δυνατότητα αμφισβήτησης όταν το πρόσωπο μπορεί να αποδείξει ότι δεν είχε ουσιαστική συμμετοχή στη διοίκηση, ότι ενήργησε με την επιμέλεια που θα επεδείκνυε ένας συνετός διοικών, ή ότι η μη καταβολή της οφειλής δεν οφειλόταν σε δική του υπαιτιότητα αλλά σε αντικειμενικούς παράγοντες. Η επιτυχής υπεράσπιση προϋποθέτει συνήθως στέρεη τεκμηρίωση του ρόλου και των ενεργειών του προσώπου κατά τον κρίσιμο χρόνο.

Πρακτικές συστάσεις για διοικούντες

• Σαφής καταγραφή αποφάσεων και ενεργειών σε πρακτικά και εταιρικά έγγραφα
• Άμεση ενημέρωση σχετικά με οικονομικές δυσκολίες που επηρεάζουν τη φορολογική συμμόρφωση
• Προσεκτική διαχείριση της παραίτησης ή αλλαγής ρόλου, με σαφή καταγραφή της ημερομηνίας
• Έγκαιρη νομική συμβουλή όταν η εταιρεία αντιμετωπίζει δυσκολία εκπλήρωσης φορολογικών υποχρεώσεων

Η έκταση της προσωπικής ευθύνης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα συγκεκριμένα πραγματικά περιστατικά, και για τον λόγο αυτό κάθε περίπτωση χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση πριν εξαχθούν συμπεράσματα.