Εισόδημα από δύο χώρες: πώς αποφεύγεται η διπλή φορολογία;

Όσοι αποκτούν εισόδημα από περισσότερες από μία χώρες —είτε λόγω εργασίας, είτε λόγω επενδύσεων ή ακίνητης περιουσίας— αντιμετωπίζουν συχνά τον κίνδυνο το ίδιο εισόδημα να φορολογηθεί δύο φορές: μία στη χώρα προέλευσης και μία στη χώρα φορολογικής κατοικίας. Η διεθνής φορολογική πρακτική έχει αναπτύξει μηχανισμούς για την αποφυγή αυτής της διπλής επιβάρυνσης, οι οποίοι όμως δεν λειτουργούν αυτόματα — απαιτούν γνώση και ορθή εφαρμογή από τον φορολογούμενο.

Ο ρόλος των συμβάσεων αποφυγής διπλής φορολογίας

Η Ελλάδα έχει συνάψει διμερείς συμβάσεις αποφυγής διπλής φορολογίας με σειρά χωρών, οι οποίες καθορίζουν ποια χώρα έχει το δικαίωμα φορολόγησης για κάθε κατηγορία εισοδήματος —μισθωτή εργασία, μερίσματα, τόκους, ακίνητη περιουσία, συντάξεις— και με ποιον τρόπο αποφεύγεται η διπλή φορολόγηση. Όταν υπάρχει τέτοια σύμβαση σε ισχύ ανάμεσα στην Ελλάδα και στη χώρα προέλευσης του εισοδήματος, οι διατάξεις της υπερισχύουν και καθορίζουν τον τρόπο φορολόγησης.

Ο μηχανισμός της πίστωσης φόρου

Ο πιο συνηθισμένος μηχανισμός αποφυγής διπλής φορολογίας είναι η πίστωση του φόρου που έχει ήδη καταβληθεί στο εξωτερικό έναντι του φόρου που οφείλεται στη χώρα φορολογικής κατοικίας. Ο φορολογικός κάτοικος Ελλάδας που έχει φορολογηθεί για συγκεκριμένο εισόδημα στο εξωτερικό μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να συμψηφίσει τον φόρο που κατέβαλε εκεί με τον φόρο που αναλογεί στο ίδιο εισόδημα στην Ελλάδα, αποφεύγοντας έτσι τη διπλή καταβολή. Η πίστωση αυτή προϋποθέτει συνήθως την προσκόμιση αποδεικτικών στοιχείων της φορολόγησης στο εξωτερικό.

Όταν δεν υπάρχει σύμβαση

Στις περιπτώσεις όπου δεν υφίσταται διμερής σύμβαση ανάμεσα στην Ελλάδα και στη χώρα προέλευσης του εισοδήματος, η αποφυγή διπλής φορολόγησης στηρίζεται αποκλειστικά στις διατάξεις της εσωτερικής ελληνικής νομοθεσίας περί πίστωσης φόρου αλλοδαπής, οι οποίες μπορεί να είναι λιγότερο ευνοϊκές ή να θέτουν αυστηρότερες προϋποθέσεις σε σχέση με όσα προβλέπει μια διμερής σύμβαση. Σε τέτοιες περιπτώσεις, ο κίνδυνος μερικής διπλής φορολόγησης είναι μεγαλύτερος.

Τι χρειάζεται προσοχή στην πράξη

Η ορθή εφαρμογή αυτών των μηχανισμών προϋποθέτει σωστό προσδιορισμό της φορολογικής κατοικίας, ακριβή κατηγοριοποίηση του εισοδήματος σύμφωνα με τους όρους της εφαρμοστέας σύμβασης, και τήρηση των απαραίτητων δικαιολογητικών που αποδεικνύουν τη φορολόγηση στο εξωτερικό. Η παράλειψη αυτών των βημάτων μπορεί να οδηγήσει είτε σε αδικαιολόγητη διπλή φορολόγηση, είτε σε λανθασμένη δήλωση που μπορεί να αμφισβητηθεί μεταγενέστερα από τη φορολογική αρχή.