Πότε συμφέρει η γονική παροχή και πότε η κληρονομιά;

Η ερώτηση «τι συμφέρει περισσότερο, να μεταβιβάσω την περιουσία μου όσο ζω ή να την αφήσω κληρονομιά;» είναι από τις πιο συχνές που ακούει ένας φορολογικός νομικός σύμβουλος. Δεν υπάρχει μία απάντηση που να ισχύει για όλους — εξαρτάται από τη σύνθεση της περιουσίας, την ηλικία των εμπλεκομένων και το πόσο σίγουρος είναι κανείς για τις μελλοντικές του ανάγκες.

Ο βασικός μηχανισμός

Η γονική παροχή είναι μεταβίβαση περιουσίας εν ζωή, από γονέα προς τέκνο, χωρίς αντάλλαγμα. Φορολογείται με βάση κλίμακα που λαμβάνει υπόψη τον βαθμό συγγένειας, με αφορολόγητο όριο που ανανεώνεται ανά δεκαετία. Η κληρονομιά, αντίθετα, μεταβιβάζεται μετά τον θάνατο του κληρονομούμενου και φορολογείται με τη δική της κλίμακα, η οποία για τη Α΄ κατηγορία συγγένειας (τέκνα, σύζυγοι, γονείς) είναι κατά κανόνα ευνοϊκότερη.

Πότε συμφέρει η γονική παροχή

Η μεταβίβαση εν ζωή έχει νόημα όταν ο γονέας θέλει να δει την επόμενη γενιά να αξιοποιεί την περιουσία άμεσα — για παράδειγμα, ένα ακίνητο που θα χρησιμοποιηθεί ως κατοικία ή θα αποφέρει εισόδημα. Επιτρέπει επίσης σχεδιασμό σε βάθος χρόνου: αν υπάρχει περιουσία που ενδέχεται να αυξηθεί σημαντικά σε αξία, η μεταβίβασή της νωρίς μπορεί να «κλειδώσει» χαμηλότερη φορολογητέα αξία σήμερα, αντί να φορολογηθεί αργότερα με βάση την τότε αξία της.

Επιπλέον, όταν υπάρχουν περισσότερα από ένα τέκνα, η γονική παροχή επιτρέπει σταδιακό και ελεγχόμενο διαμοιρασμό της περιουσίας, μειώνοντας τον κίνδυνο μελλοντικών διενέξεων κατά την επαγωγή της κληρονομιάς.

Πότε συμφέρει η κληρονομιά

Αντίστροφα, όταν ο γονέας δεν είναι βέβαιος ότι θα χρειαστεί την περιουσία (π.χ. για κάλυψη εξόδων γήρατος ή υγείας), η διατήρησή της στην κατοχή του μέχρι τον θάνατο προσφέρει ασφάλεια. Η κληρονομιά αποφεύγει επίσης το ενδεχόμενο μιας μεταβίβασης να αποδειχθεί «πρόωρη» — αν, για παράδειγμα, οι οικογενειακές σχέσεις μεταβληθούν, μια ήδη ολοκληρωμένη γονική παροχή δεν αναιρείται εύκολα.

Σε επίπεδο φορολογικού συντελεστή, για στενούς συγγενείς η διαφορά ανάμεσα στις δύο κλίμακες συχνά δεν είναι τόσο μεγάλη ώστε να αποτελεί από μόνη της αποφασιστικό κριτήριο. Το βάρος πέφτει περισσότερο στην πρακτική σκοπιμότητα και στον οικογενειακό σχεδιασμό.

Τι πρέπει να σταθμιστεί

• Η φύση του περιουσιακού στοιχείου (ρευστό, ακίνητο, εταιρικά μερίδια)
• Η πιθανότητα η αξία του να μεταβληθεί σημαντικά στο μέλλον
• Η ανάγκη του γονέα να διατηρήσει τον έλεγχο ή το εισόδημα από την περιουσία
• Ο αριθμός των κληρονόμων και το ενδεχόμενο μελλοντικών διαφωνιών
• Προγενέστερες γονικές παροχές που έχουν ήδη «καταναλώσει» αφορολόγητο όριο

Η απόφαση συνήθως δεν είναι δυαδική· συχνά ο βέλτιστος σχεδιασμός συνδυάζει και τα δύο εργαλεία, ανάλογα με το είδος της περιουσίας και τον χρονικό ορίζοντα της οικογένειας.