Ζω σε δύο χώρες: πού φορολογούμαι;

Η κατάσταση όπου κάποιος μοιράζει τη ζωή του ανάμεσα σε δύο χώρες — για επαγγελματικούς, οικογενειακούς ή προσωπικούς λόγους — είναι πλέον αρκετά συνηθισμένη, αλλά δημιουργεί εύλογη αβεβαιότητα ως προς το πού πρέπει να φορολογείται κανείς. Η φορολογική νομοθεσία δεν αναγνωρίζει, κατά κανόνα, «μοιρασμένη» φορολογική κατοικία· κάθε πρόσωπο έχει, για κάθε φορολογικό έτος, μία φορολογική κατοικία, η οποία προσδιορίζεται με βάση συγκεκριμένα κριτήρια.

Το πρώτο επίπεδο: ο χρόνος διαμονής

Το πιο απλό κριτήριο είναι ο χρόνος παραμονής σε κάθε χώρα. Όποιος περνά περισσότερες από 183 ημέρες σε μία χώρα εντός του έτους θεωρείται, κατ’ αρχήν, φορολογικός κάτοικος εκείνης της χώρας. Το ζήτημα περιπλέκεται όταν ο χρόνος διαμονής μοιράζεται με τρόπο που δεν οδηγεί σε ξεκάθαρη υπεροχή μιας χώρας έναντι της άλλης, οπότε απαιτείται εξέταση πρόσθετων κριτηρίων.

Το δεύτερο επίπεδο: το κέντρο βιοτικών σχέσεων

Όταν ο χρόνος διαμονής δεν είναι αποφασιστικός, εξετάζεται το κέντρο βιοτικών σχέσεων — δηλαδή σε ποια χώρα βρίσκονται οι στενότεροι προσωπικοί και οικονομικοί δεσμοί του προσώπου. Λαμβάνονται υπόψη στοιχεία όπως ο τόπος διαμονής της οικογένειας, η κύρια πηγή εισοδήματος, η τοποθεσία της κύριας περιουσίας, και οι κοινωνικοί δεσμοί. Το κριτήριο αυτό είναι συχνά το πιο κρίσιμο για όσους πράγματι μοιράζουν τη ζωή τους ανάμεσα σε δύο χώρες.

Ο ρόλος της σύμβασης αποφυγής διπλής φορολογίας

Όταν και οι δύο χώρες, βάσει της εσωτερικής τους νομοθεσίας, θεωρούν το ίδιο πρόσωπο φορολογικό τους κάτοικο, το ζήτημα επιλύεται —εφόσον υπάρχει σχετική διμερής σύμβαση— μέσω σειράς διαδοχικών κριτηρίων που προβλέπει η σύμβαση αυτή: πρώτα η μόνιμη κατοικία, μετά το κέντρο βιοτικών σχέσεων, στη συνέχεια η συνήθης διαμονή, και τέλος η υπηκοότητα. Η ύπαρξη τέτοιας σύμβασης ανάμεσα στην Ελλάδα και στη δεύτερη χώρα διαμονής είναι καθοριστική για την επίλυση τυχόν σύγκρουσης.

Οι πρακτικές συνέπειες της επιλογής

Η χώρα φορολογικής κατοικίας είναι εκείνη στην οποία φορολογείται το παγκόσμιο εισόδημα του προσώπου, ενώ στη δεύτερη χώρα φορολογείται συνήθως μόνο το εισόδημα που προκύπτει τοπικά. Δεδομένης της πολυπλοκότητας αυτών των καταστάσεων, όσοι μοιράζουν τη ζωή τους ανάμεσα σε δύο χώρες καλό είναι να τηρούν σαφή στοιχεία σχετικά με τον χρόνο διαμονής και το κέντρο των δραστηριοτήτων τους σε κάθε χώρα, ώστε να μπορούν να τεκμηριώσουν τη φορολογική τους κατοικία σε περίπτωση αμφισβήτησης από οποιαδήποτε από τις δύο φορολογικές αρχές.