Το αγκάθι πίσω από τα μερίσματα: η αναβαλλόμενη φορολογία κρατά όμηρη τη διανομή

Στους ισολογισμούς των ελληνικών τραπεζών, μεγάλο μέρος των εποπτικών ιδίων κεφαλαίων δεν αντιστοιχεί σε συσσωρευμένα κέρδη με τη συνήθη έννοια. Αντιστοιχεί σε μια αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση (Deferred Tax Asset) έναντι του Δημοσίου — προϊόν των ζημιών που προέκυψαν από την κρίση και την εξυγίανση του κλάδου. Αυτό το χαρακτηριστικό δεν είναι απλώς λογιστική λεπτομέρεια· επηρεάζει ουσιωδώς το πόσο ελεύθερη είναι, στην πράξη, η πολιτική διανομής μερισμάτων.

Τι είναι η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση

Όταν μια τράπεζα καταγράφει λογιστική ζημία που δεν αναγνωρίζεται άμεσα φορολογικά, δημιουργείται δικαίωμα συμψηφισμού με μελλοντικά κέρδη ή, υπό προϋποθέσεις, μετατροπής σε απαίτηση κατά του Δημοσίου. Το ειδικό καθεστώς που θεσπίστηκε για τον τραπεζικό κλάδο επέτρεψε αυτή τη μετατροπή να λειτουργήσει ως ενισχυτικός μηχανισμός κεφαλαιακής επάρκειας, ιδίως την περίοδο των ανακεφαλαιοποιήσεων.

Γιατί περιορίζει τη διανομή

Όσο η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση παραμένει σημαντικό ποσοστό των εποπτικών κεφαλαίων, οι εποπτικές αρχές και το ίδιο το ρυθμιστικό πλαίσιο αντιμετωπίζουν με προσοχή τη διανομή κερδών προς τους μετόχους. Η λογική είναι απλή: κεφάλαιο που «θεωρητικά» υπάρχει επειδή αναγνωρίζεται μια μελλοντική φορολογική απαίτηση δεν έχει την ίδια ποιότητα με κεφάλαιο που προήλθε από πραγματική κερδοφορία. Η διανομή του θα μπορούσε να αποδυναμώσει την κεφαλαιακή θέση του πιστωτικού ιδρύματος με τρόπο που δεν αντισταθμίζεται εύκολα.

Αυτό δημιουργεί ένα ζήτημα ισορροπίας: οι τράπεζες επιθυμούν να επιστρέψουν σε κανονικοποιημένη πολιτική μερισμάτων για να προσελκύσουν και να ανταμείψουν επενδυτές, όμως η σταδιακή απομείωση του βάρους της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης στη σύνθεση των κεφαλαίων τους παραμένει προαπαιτούμενο που εξελίσσεται με αργούς ρυθμούς.

Η προοπτική

Η σταδιακή μείωση του μεριδίου αυτών των απαιτήσεων στα συνολικά εποπτικά κεφάλαια — μέσω οργανικής κερδοφορίας και απόσβεσης της απαίτησης με την πάροδο του χρόνου — είναι αυτή που, σε βάθος χρόνου, θα επιτρέψει μεγαλύτερη ελευθερία στη διαμόρφωση της πολιτικής διανομών. Μέχρι τότε, κάθε ανακοίνωση περί μερισμάτων από τραπεζικό όμιλο αξίζει να διαβάζεται και υπό το πρίσμα αυτής της παραμέτρου, η οποία συχνά παραμένει αόρατη στον μη ειδικό αναγνώστη των οικονομικών καταστάσεων.