Ο κανόνας του 15% συναντά την αναβαλλόμενη φορολογία

Το διεθνές πλαίσιο ελάχιστης φορολόγησης πολυεθνικών ομίλων, γνωστό ως OECD Pillar Two, θέτει ως στόχο έναν ελάχιστο πραγματικό φορολογικό συντελεστή της τάξης του 15% ανά δικαιοδοσία, με μηχανισμό συμπληρωματικού φόρου (top-up tax) όταν ο πραγματικός συντελεστής υπολείπεται αυτού του ορίου. Για τους ελληνικούς τραπεζικούς ομίλους, το πλαίσιο αυτό συναντά ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: για σειρά ετών, ο πραγματικός φορολογικός συντελεστής πολλών τραπεζών διαμορφώθηκε σε χαμηλά επίπεδα λόγω της χρήσης συσσωρευμένων φορολογικών ζημιών και της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης που προέκυψε από την εξυγίανση του κλάδου. Το ερώτημα αν —και σε ποιο βαθμό— αυτό θα ενεργοποιήσει συμπληρωματική φορολόγηση παραμένει, επί του παρόντος, ανοιχτό.

Πώς υπολογίζεται ο πραγματικός συντελεστής υπό το Pillar Two

Ο μηχανισμός του Pillar Two δεν εξετάζει τον ονομαστικό φορολογικό συντελεστή μιας χώρας, αλλά τον πραγματικό (effective) συντελεστή που προκύπτει από τον λόγο των καλυπτόμενων φόρων προς τα προσαρμοσμένα κέρδη, υπολογισμένα με βάση ειδικούς κανόνες GloBE (Global Anti-Base Erosion). Η αναβαλλόμενη φορολογική απαίτηση, ακριβώς επειδή μειώνει τον φόρο που καταβάλλεται σε μετρητά σε σχέση με το λογιστικό κέρδος, είναι ακριβώς το είδος στοιχείου που μπορεί να τραβήξει προς τα κάτω τον πραγματικό συντελεστή μιας τράπεζας — τουλάχιστον σε ορισμένες χρήσεις, ανάλογα με τον ρυθμό απόσβεσής της.

Το πλαίσιο προβλέπει ειδικούς κανόνες μετάβασης και προσαρμογής για προϋπάρχουσες αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις και υποχρεώσεις, ακριβώς επειδή οι συντάκτες του αναγνώρισαν ότι τέτοιες πρόσκαιρες διαφορές δεν πρέπει αναγκαία να οδηγούν σε συμπληρωματικό φόρο. Το αν αυτές οι προσαρμογές επαρκούν ώστε ο πραγματικός συντελεστής των ελληνικών τραπεζικών ομίλων να παραμείνει πάνω από το όριο, ή αν θα προκύψει υποχρέωση συμπληρωματικής φορολόγησης σε συγκεκριμένες χρήσεις, είναι ζήτημα που θα κριθεί από τον συνδυασμό της πορείας απόσβεσης της αναβαλλόμενης απαίτησης με την οργανική κερδοφορία κάθε ομίλου — δεν είναι κάτι που μπορεί να απαντηθεί γενικά και εκ των προτέρων.

Το πρόσθετο βάρος συμμόρφωσης

Ανεξάρτητα από το αν θα προκύψει τελικά οφειλή συμπληρωματικού φόρου, η ίδια η εφαρμογή του πλαισίου συνεπάγεται σημαντικό βάρος συμμόρφωσης. Οι τραπεζικοί όμιλοι καλούνται να τηρούν παράλληλους υπολογισμούς πραγματικού συντελεστή ανά δικαιοδοσία, να τεκμηριώνουν τις προσαρμογές που αφορούν αναβαλλόμενη φορολογία με βάση τους ειδικούς κανόνες GloBE —οι οποίοι δεν ταυτίζονται πάντα με τους λογιστικούς κανόνες IFRS— και να διαθέτουν συστήματα αναφοράς ικανά να τεκμηριώσουν ενδεχόμενη χρήση ασφαλών λιμένων (safe harbours) που προβλέπει το πλαίσιο κατά τη μεταβατική περίοδο.

Πρόκειται για βάρος ουσιωδώς διαφορετικής φύσης από τον απλό υπολογισμό φόρου εισοδήματος: απαιτεί συνεχή παρακολούθηση προσωρινών διαφορών σε επίπεδο ομίλου και δικαιοδοσίας, με άμεσες επιπτώσεις στον οικονομικό και φορολογικό σχεδιασμό.

Ένα ανοιχτό ερώτημα, όχι μια βέβαιη απάντηση

Δεν υπάρχει σήμερα λόγος να θεωρηθεί δεδομένο ότι οι ελληνικοί τραπεζικοί όμιλοι θα κληθούν να καταβάλουν συμπληρωματικό φόρο, ούτε το αντίθετο. Αυτό που είναι βέβαιο είναι ότι η συνύπαρξη ενός ιστορικά χαμηλού πραγματικού φορολογικού συντελεστή, απόρροια της αναβαλλόμενης φορολογικής απαίτησης, με ένα διεθνές πλαίσιο σχεδιασμένο ακριβώς για να εντοπίζει τέτοιες αποκλίσεις, είναι μια συγκυρία που αξίζει στενή παρακολούθηση τα επόμενα έτη, καθώς το πλαίσιο εφαρμόζεται πλήρως και τα πρώτα πραγματικά στοιχεία αρχίζουν να αποκαλύπτονται.